日本語 ｜ 繁體中文 ｜ English ｜ 한국어 ｜ Tiếng Việt
Vừa xem trận đấu của môn thể thao mình yêu thích, vừa bàn về chiến thuật.
Phân tích quyết định của cầu thủ.
Nghĩ rằng “nếu là mình thì mình sẽ làm thế này”.
Chắc hẳn có nhiều người thưởng thức thể thao theo cách ấy.
Hôm nay, xin kể về một môn thể thao cho phép ta thưởng thức theo cách ấy một cách sâu hơn nữa.
Những môn thể thao đã có văn hóa xem đấu đều có một điểm chung
Người hâm mộ bàn về chiến thuật bóng đá.
Người yêu shogi bày lại kỳ phổ.
Kỳ thủ cờ vua nghiên cứu các thế khai cuộc.
Điểm chung của những bộ môn này là trải nghiệm trí tò mò được thỏa mãn qua việc xem.
Vì sao ở tình huống đó lại chọn đường chuyền ấy.
Vì sao ở thế cờ đó lại đi nước ấy — chính việc đi tìm câu trả lời đã là niềm vui.
Và niềm vui ấy không chỉ dành riêng cho người chơi.
Dù là khán giả, mà không, chính vì là khán giả, ta mới có thể nhìn toàn cục từ trên cao và thưởng thức thật sâu.
Bida cũng hoàn toàn như vậy.
Trong một cú đánh, cả một dòng suy nghĩ được cô đặc
Xem một trận bida, sẽ có lúc cơ thủ dừng lại suy nghĩ một chút trước khi đánh.
Trong khoảnh khắc ấy, điều gì đang diễn ra —
Đưa bi cái đến đâu cho cú tiếp theo.
Đi theo lộ trình nào để dọn sạch bàn.
Phòng thủ, hay tấn công.
Nếu có bi tự do thì đặt bi cái ở đâu.
Trong một cú đánh, toàn bộ suy nghĩ của cơ thủ được cô đặc lại.
Hơn thế, một cú đánh ấy còn vô cùng sâu sắc về mặt vật lý.
Chỉ đánh theo (follow) mà đưa bi đến đó?
Hay còn thêm một chút xoáy thuận?
Đánh lùi (draw) kéo bi cái về đến đâu?
Có dùng băng để đổi góc không — chỉ cần dõi theo đường đi của một cú đánh, ý đồ của cơ thủ sẽ dần hiện ra.
Không chỉ đơn thuần là thắng hay thua, còn có một cách xem đấu là thưởng thức vật lý của từng cú đánh.
Người yêu vật lý, người thích tư duy toán học, người thích bàn chiến thuật — xem bida mở ra cho tất cả những ai mang trong mình trí tò mò như thế.
Một trải nghiệm gần với “bày lại kỳ phổ” trong shogi, bida cũng làm được
Giữa những người hâm mộ shogi có một cách thưởng thức gọi là “bày lại kỳ phổ”.
Vừa bày lại kỳ phổ của một ván đấu chuyên nghiệp lên bàn cờ của mình, vừa sống lại cách kỳ thủ chuyên nghiệp đã suy nghĩ ở từng thế cờ.
Đặt suy nghĩ của mình cạnh suy nghĩ của người chuyên nghiệp, tự hỏi “vì sao lại là nước này” — đó là một trong những cách thưởng thức shogi sâu sắc nhất.
Với bida, ta cũng làm được đúng như vậy.
Có điều —Không thể tái hiện hoàn toàn.
Khi xem một trận chuyên nghiệp mà thấy một thế bi khiến mình bận lòng, ta mở video trên điện thoại, rồi thử bày một thế gần giống lên bàn.
Rồi nghĩ xem nếu là mình thì sẽ dọn bàn thế nào, và thử đánh thật.
Nhưng khi làm rồi mới nhận ra.
“Người chuyên nghiệp đánh theo đưa bi đến đây, nhưng tay nghề mình không đẩy được xa đến thế.” “Không canh được lực vừa vặn.” — đây là khác biệt về kỹ thuật, hay về dụng cụ?
Mà ngay từ đầu, trong đầu mình còn không nảy ra lựa chọn ấy.
Chính vì không thể tái hiện hoàn toàn, nên mới vui.
Nếu tái hiện được y hệt, người ấy hẳn đã là một cơ thủ chuyên nghiệp hàng đầu rồi.
Ở đây có một khác biệt quyết định so với shogi.
Trong shogi, nếu nhận ra nước đi tốt nhất, ta có thể đi đúng nước đó.
Còn bida, dù biết nước đi tốt nhất, tái hiện được nó vẫn vô cùng khó.
Độ xoáy trên dưới trái phải, độ mạnh nhẹ, thể trạng của mình hôm đó, tình trạng mặt bàn, độ ẩm — và nếu là thi đấu, cả tâm lý cũng góp phần.
Dù hiểu về mặt vật lý đâu là cú tốt nhất, vẫn không thể tái hiện nó.
Điều này, ngay cả với cơ thủ chuyên nghiệp hàng đầu cũng vậy.
Chính vì thế, trong trận đấu mới có những pha gỡ lại.
Từ “một cú đánh chưa hoàn hảo”, lập tức dựng lại nước đi tốt nhất tiếp theo — được xem quyết định và kỹ thuật ấy cũng là một niềm vui lớn.
Cảm nhận khoảng cách.
Chạm vào một lối nghĩ khác.
Tự hỏi “vì sao người chuyên nghiệp làm được mà mình thì không” — tất cả đều là bài học, và cũng là lý do để lại muốn xem.
Về bản chất thì giống việc bày lại kỳ phổ shogi, nhưng vì bida cho phép thử tận tay bằng chính đôi tay và cơ thể, trải nghiệm trực quan và đậm đặc hơn.
Ta có thể bàn về chiến thuật bóng đá, nhưng không thể tái hiện cùng một tình huống trên cùng một mặt sân.
Còn với bida, ta có thể thử tiến lại gần khoảnh khắc mà người chuyên nghiệp đã trải qua.
Cùng một trận đấu, xem bằng ba đôi mắt
Cách nhìn một trận bida không chỉ có một.
Xem bằng con mắt vật lý. Bi cái xoáy thế nào, bật ra khỏi băng ra sao, dừng lại ở đâu. Chỉ đánh theo mà đưa bi đến đó, hay thêm một chút xoáy ngang. Định luật vật lý được cô đặc trong quỹ đạo của một cú đánh.
Xem bằng con mắt toán học. Góc, khoảng cách, tốc độ — những gì cơ thủ tính toán trong tích tắc, khán giả cũng lần theo trong đầu. Có niềm vui của việc lần theo bằng lý lẽ: “với thế bi ấy, vì sao lại chọn quả bi đó?”.
👉 Con số không làm vơi đi cảm xúc. — Về việc xem thể thao.
Xem bằng con mắt tâm trí. Nét mặt, hơi thở, cách dùng thời gian hội ý của cơ thủ — đọc ra trạng thái tâm lý không hiện lên trong con số. Có lẽ đây là cách thưởng thức của người thiên về văn chương.
Không có cách nào là đáp án đúng.
Dù xem cùng một trận đấu, với ba góc nhìn này, ta có thể có những trải nghiệm hoàn toàn khác nhau — đó là đặc tính của bida, một môn thể thao của sự tĩnh.
Vì ít chuyển động, nên mỗi cú đánh chứa đựng nhiều hơn, và khoảng trống để người xem tự diễn giải cũng rộng hơn.
👉 Đáp án đúng luôn được viết lại. — Câu chuyện về bida, một hành trình tìm tòi.
Thời gian hội ý, một cuộc đấu tâm lý
Trận bida có thời gian hội ý (timeout).
Cơ thủ có thể dùng quỹ thời gian trên đồng hồ cờ vua để xin hội ý, giữa ván này với ván kia.
Khoảng 5 phút.
Nhưng cách dùng thì mỗi cơ thủ một khác.
Có người lần nào cũng dùng một cách chỉn chu.
Có người hầu như không dùng.
Có người chỉ dùng khi cần đi vệ sinh (cái này cũng rất thật).
Và rồi — có người dùng nó trước khi mạch trận xấu đi, và có người dùng nó sau khi mạch trận đã xấu đi.
Khác biệt ấy cho thấy rõ tính cách và tâm lý của cơ thủ.
Người dùng được trước khi mạch trận xấu đi là người nắm bắt được trạng thái của mình một cách khách quan.
Người dùng sau khi đã xấu đi dễ bắt nhịp theo mạch trận, nhưng việc tự điều chỉnh thường chậm một nhịp.
Không phải bên nào tốt hơn, mà ở đó cá tính của cơ thủ hiện ra.
Hãy để ý ván đầu tiên sau thời gian hội ý.
Đã làm mới được chưa.
Hay vẫn còn vương vấn.
Trạng thái tâm lý của cơ thủ thấm ra trong cú đánh ấy.
Lần theo tâm lý của cơ thủ, tưởng tượng, rồi lại đoán sai — xem bida cũng có cái thú như thế.
“Nhưng mình chưa từng chơi bida…”
Bạn không cần lo điều đó.
Vừa dõi mắt theo đường đi của một cú đánh, vừa nghĩ “vì sao bi cái lại đi theo hướng ấy”.
Tưởng tượng “nếu là mình thì sẽ làm gì” trước quyết định phòng thủ của cơ thủ.
Thử đọc ra ý đồ gửi gắm trong vị trí đặt bi tự do.
Đó là một trải nghiệm trí tuệ thuần khiết.
Kinh nghiệm chơi không liên quan.
Thậm chí, chính vì không biết bida, câu hỏi “vì sao?” mới tự nhiên nảy ra.
Xem với những câu hỏi ấy trong lòng sẽ dẫn đến trải nghiệm xem đấu phong phú nhất.
Mỗi lần hiểu biết thêm một chút, cách nhìn lại thay đổi.
Mỗi lần cách nhìn thay đổi, lại muốn xem thêm.
Đó là vòng tuần hoàn “xem, nghĩ, rồi lại muốn xem”.
👉 Chứng kiến một tia lóe trong chớp mắt. — Khoảnh khắc ấy, ta nín thở.
Nếu đọc bài viết này mà bạn thấy, dù chỉ một chút, “muốn thử xem” —
thì xin hãy trân trọng cảm giác ấy.
Ban tổ chức Yokohama Open mở những giải đấu có thể thưởng thức kèm bình luận của cơ thủ chuyên nghiệp hàng đầu.
Xem đấu trong khi được giải thích ý đồ của từng cú đánh là con đường ngắn nhất để chạm đến chiều sâu của bida.
👉 Thông tin các giải đấu Yokohama Open
Và cuối tuần này, có một dịp tuyệt vời.
Giải vô địch 14-1 Toàn Nhật Bản Mở rộng lần thứ 54 đang diễn ra tại Tokyo, hôm nay và ngày mai.
Giải đấu mở rộng chính thức duy nhất của 14-1 (straight pool) tại Nhật Bản.
Trong khi Hayato Hijikata đứng trước cơ hội vô địch ba lần liên tiếp, Lo Li Wen cùng những tay cơ nghiệp dư hàng đầu đã miệt mài mài giũa 14-1 sẽ cùng hội tụ.
Xem bằng con mắt vật lý cũng hay.
Xem bằng con mắt tâm trí cũng hay.
Để ý cách dùng thời gian hội ý cũng hay.
Vào xem miễn phí. Mời bạn một cuối tuần của trí tuệ.
- Vòng loại: Thứ bảy, 16/5 / Billiard Rosa (Ikebukuro), Billiard Cue (Shibuya), Point Sanbiri Ogikubo Nishiguchi
- Chung kết: Chủ nhật, 17/5 / Billiard Rosa (Ikebukuro)
