日本語 ｜ 繁體中文 ｜ English ｜ 한국어 ｜ Tiếng Việt
Bạn còn nhớ cảm giác của ngày mọi thứ suôn sẻ không?
Với dáng thủ thế của hôm ấy, lực tay của hôm ấy, nhịp điệu của hôm ấy. Vì muốn một lần nữa có lại cảm giác đó, hôm sau ta lại đứng trước bàn.
Nhưng mọi thứ không lặp lại như cũ. Trái bi đã ngắm lại trượt.
Bi cái lăn về một hướng không ngờ.
Có những đêm, ta một mình nhìn xuống mặt bàn: “Sao hôm nay lại không được nhỉ?”
Đó cũng chính là cái thú vị không cách nào cưỡng lại của bida.
Gọi tên những con sóng phong độ
Vào.
Lại vào.
Bi cái cũng chạy đúng như ý. Những ngày như thế, có một điều gì đó khác hẳn.
Không gồng.
Đường ngắm vững vàng.
Nhịp ra cơ tự nhiên mà đến. Chúng tôi muốn khuyên bạn hãy ghi lại cảm giác ấy thành lời ngay trong ngày hôm đó.
“Hôm nay tay cầm cơ nhẹ”, “Lúc thủ thế, vai phải thả lỏng”, “Nhịp bắt đầu ra cơ chậm hơn mọi khi”. Chi tiết nhỏ đến đâu cũng được.
Khi gọi được cảm giác thành lời, ta có thể kéo những con sóng phong độ về gần mình hơn một chút.
Chương trình vận động của bộ não sẽ ngày càng chính xác hơn nhờ sự lặp lại và việc ghi chép có ý thức.
Nếu chỉ dựa vào cảm giác, phong độ tốt khó mà lặp lại được.
Khi viết thành lời, ta có thể từng chút một vẽ vào bộ não của mình một tấm bản đồ: “Đây là câu trả lời đúng”.
Không có sự lặp lại hoàn hảo nào cả.
Nhưng chỉ cần có bản đồ, ta sẽ ít lạc đường hơn.
Shu-ha-ri, một con đường xa
Có một khái niệm gọi là “Shu-ha-ri” (thủ, phá, ly).
Trước hết, giữ gìn khuôn mẫu một cách triệt để.
Kế đến, sau khi đã thấu hiểu khuôn mẫu, thì vận dụng nó.
Và rồi, xác lập phong cách riêng của mình. Đó là những chữ diễn tả các giai đoạn tu luyện được truyền lại trong võ đạo và các môn nghệ thuật truyền thống.
Thành thật mà nói, có bao nhiêu người đã đi được đến chữ “Phá”?
“Thủ”, tức là triệt để với những điều cơ bản. Chỉ riêng điều đó thôi đã khó biết bao.
Dáng thủ thế bị vỡ.
Cơ thể gồng lên.
Tưởng như đang lặp lại cùng một việc, nhưng mỗi lần lại khác đi một chút.
Vì tức, hôm sau ta lại đứng trước bàn.
Lại trượt.
Lại tức.
Nhưng trong vòng lặp ấy, có một điều gì đó chắc chắn đang được bồi đắp.
Chính quá trình cố gắng đi đến tận cùng chữ “Thủ” là chiều sâu của bida.
Hướng đến một chữ “Thủ” hoàn hảo, dù biết nó còn ở rất xa, mà vẫn tiếp tục đứng trước bàn. Chúng tôi nghĩ, trước bàn bida, dáng hình ấy thật đẹp.
👉 Có yêu mới giỏi. Bản chất của sự tiến bộ, điều khoa học đã chứng minh.
Câu trả lời đúng của hôm qua, thành câu trả lời sai của hôm nay
Đã có một thời, trong giới bida tồn tại rộng rãi một niềm tin cảm tính: “Đẩy cơ thật dài để kéo dài thời gian tiếp xúc thì sẽ có độ xoáy mạnh hơn và kiểm soát ổn định hơn”. Những bậc thầy cảm thấy “đẩy sâu thì cú đánh sắc hơn”, và truyền lại điều đó cho lớp sau.
Thế nhưng nghiên cứu hiện đại đã làm rõ rằng đây là một “ảo giác” đặc trưng của con người.
Thời gian tiếp xúc chỉ vỏn vẹn 1 mili giây, tức một phần nghìn giây, và luôn không đổi.
Dù có đẩy cơ sâu đến đâu, thời gian đầu cơ chạm vào bi cái cũng chỉ khoảng 0,001 giây.
Đó không phải là khoảng thời gian mà sự điều khiển của cơ thể con người có thể can thiệp vào.
Thứ ảnh hưởng đến thời gian tiếp xúc chỉ là tốc độ cú đánh và độ cứng của đầu cơ; độ dài của động tác đẩy theo (follow-through) hoàn toàn không liên quan đến thời gian tiếp xúc này. Hình ảnh từ camera tốc độ cao đã chứng minh điều đó.
Vậy thì, vì sao những bậc thầy ngày trước lại cảm thấy “chạm lâu”?
Để đạt hiệu quả tối đa trong khoảnh khắc va chạm 0,001 giây, cây cơ cần tiếp tục tăng tốc thêm một lúc sau va chạm. Kết quả là cần một cú ra cơ có động tác đẩy theo dài.
Và con người không thể nhìn thấy khoảnh khắc 0,001 giây.
Toàn bộ chuỗi chuyển động tăng tốc mượt mà rồi đẩy theo trọn vẹn ấy, bộ não đã diễn giải thành “chạm lâu”.
Tức là, chính ý nghĩ “kéo dài thời gian tiếp xúc” là một ảo giác.
Nhưng “cú ra cơ tăng tốc mượt mà, mà kết quả là đẩy theo dài” thì lại đúng.
Câu trả lời đúng của quá khứ không hề bị phủ định hoàn toàn.
Câu trả lời đúng của cảm giác, đã được khoa học viết lại lý do. Có lẽ, đó mới là sự tiến hóa của lý thuyết kỹ thuật.
Sự tiến bộ của công nghệ soi sáng những sự thật mà cảm giác con người không thể chạm tới.
Đó chẳng phải cũng là cái thú tận cùng của sự tìm tòi sao?
👉 Xem, nghĩ, rồi lại muốn xem. — Bida, một trải nghiệm xem đấu bằng trí tuệ.
Cho đến khi bộ não ghi nhớ chuyển động
Hồi mới bắt đầu luyện tập, mình đã phải nghĩ ngợi biết bao nhiêu. Bạn đã bao giờ cảm thấy như vậy chưa?
Khi người mới tập một kỹ thuật, họ dùng hết công suất vỏ não, phần đảm nhận việc suy nghĩ, nên động tác cứng và rất hao sức.
Nhưng khi lặp lại nhiều lần, việc điều khiển vận động dần được chuyển giao sang tiểu não.
Khi “chương trình vận động” đã được xây dựng ở tiểu não, ta có thể thực hiện động tác đúng mà không cần ý thức.
Ngay cả trong những thế trận căng thẳng, cơ thể vẫn tự chuyển động mà không cần nghĩ. Cảm giác ấy đến từ đó.
Và thêm một điều nữa.
Vì sao cơ thủ càng giỏi lại càng “trông có vẻ nhẹ nhàng”?
Chỉ dùng lực tối thiểu vào đúng khoảnh khắc cần thiết, truyền năng lượng đến điểm tác động. Lý do cú ra cơ không gồng của dân chuyên nghiệp “trông nhẹ nhàng mà thật ra tinh tế”, là vì họ đã thấm vào người kỹ thuật khó nhất: buông bỏ những lực thừa.
Khoảnh khắc nhìn một cú đánh của dân chuyên nghiệp và thốt lên “tuyệt quá”, phía sau đó là cả một sự tìm tòi được bồi đắp khổng lồ.
Vẻ đẹp của sự tìm tòi
Chính vì chưa làm được, nên mới đẹp.
Vì có cú đánh không thành, nên ta nghĩ về cú đánh tiếp theo.
Vì cảm giác hôm qua không lặp lại được hôm nay, nên ta lại cố gọi nó thành lời.
Vì điều ta tưởng là đúng bị lật ngược, nên ta lại học lại từ đầu.
Tức, trăn trở, rồi lại mỉm cười đứng trước bàn. Chúng tôi nghĩ, bản chất của bida nằm trong vòng lặp ấy.
Lý thuyết kỹ thuật không cho ta câu trả lời.
Nhưng nó cho ta câu hỏi.
“Vì sao lại thành công?”, “Vì sao lại không?”. Giữ mãi những câu hỏi ấy, đó chẳng phải là sự tìm tòi, là sự tiến bộ, là chiều sâu của môn chơi này sao?
Tin vào giá trị của mình, nhưng luôn sẵn sàng cập nhật. Chúng tôi muốn là những người chơi như thế.
Còn bạn thì sao?
👉 Bi không biết nói dối. — Bàn về sự chuyên nghiệp.
Tài liệu tham khảo
- Alciatore, D. Cue Tip Contact Time. Dr. Dave Pool Info. drdavepoolinfo.com
- Alciatore, D. Pool Stroke Follow Through. Dr. Dave Pool Info. drdavepoolinfo.com
- Doyon, J. & Benali, H. (2005). Reorganization and plasticity in the adult brain during learning of motor skills. Current Opinion in Neurobiology, 15(2), 161-167. doi:10.1016/j.conb.2005.03.004
