Yoshidamachi

Đầu thời Edo, vùng Isezakicho và Kangai (関外) ngày nay vốn là một vịnh biển ăn sâu vào đất liền, trải ra nơi cửa sông Ooka.

Người lấp vịnh ấy là Yoshida Kanbei, một thương nhân buôn gỗ và đá ở Edo. Công trình kéo dài 8 năm, hoàn thành vào năm 1667 (năm Kanbun thứ 7), và hai năm sau được đặt tên là “Yoshida Shinden” (ruộng mới của Yoshida). Đó là một vùng đất hình quả chuông chùa, bao quanh bởi sông Ooka, sông Nakamura và tuyến JR ngày nay. Thư viện Trung ương thành phố Yokohama viết rằng vùng ruộng mới này, cùng với Kannai (関内) bên cạnh, đã tạo nên trung tâm của Yokohama.

Gọi là ruộng mới, nhưng cho đến thời mở cảng, nơi đây vẫn là đất của ruộng lúa, ruộng màu và rất nhiều đầm lầy. Ngay trước thời Meiji, nhiều chỗ vẫn còn “nửa như đầm, nửa như ruộng”. Vị trụ trì một ngôi chùa trong vùng ruộng mới từng kể lại rằng, hễ triều lên là nghĩa trang ngập nước, không ai đi tảo mộ được. Bia mộ các đời nhà Yoshida là lớn nhất, nên dù triều dâng, phần đầu bia vẫn nhô lên rõ ràng (Sử quận Naka).

Năm 1859 (năm Ansei thứ 6), khi cảng mở cửa, con đường Yokohama-michi được mở mang, và phố xá dần hình thành dọc theo bờ đê của vùng ruộng mới. Năm 1864 (năm Genji thứ nhất), toàn bộ ruộng đồng được lấp xong, và Yoshidamachi ra đời. Tên phố được đặt theo Yoshida Kanbei, người đã khai khẩn vùng ruộng mới (quận Naka, TP Yokohama).

Chỉ cách Yoshidamachi vài bước chân là cầu Yoshida.

Được khánh thành ngay trong năm mở cảng, cây cầu là lối vào của con đường bộ dẫn đến khu cảng. Năm sau, 1860 (năm Man’en thứ nhất), một trạm gác được dựng lên để bảo vệ người nước ngoài; năm 1864, trạm gác cùng trạm canh được dời sang phía Yoshidamachi (Niên biểu lịch sử quận Naka). Bên trong trạm gác là “Kannai” (関内), bên ngoài là “Kangai” (関外). Yoshidamachi là khu phố ra đời ngay bên ngoài trạm gác.

Người qua lại bị khám xét nghiêm ngặt. Có một người phụ nữ kể lại rằng, mỗi lần buổi tối cùng bạn bè đi xem yose (nhà hát kể chuyện, tạp kỹ), điều bà lo nhất là phải đi qua trạm gác. Cũng có hồi ức kể rằng, trời tối thì cổng lớn đóng lại, chỉ còn cổng phụ; quá giờ “yotsu” ban đêm (khoảng 10 giờ tối) thì mọi cổng đều đóng hết (Sử quận Naka).

Năm 1869 (năm Meiji thứ 2), cầu Yoshida được xây lại bằng sắt theo thiết kế của kỹ sư người Anh Richard Henry Brunton. Đó là cây cầu sắt đầu tiên của Nhật Bản. Người dân gọi nó là “Kane no Hashi” – cây cầu sắt. Nhờ phố Bashamichi và cầu Yoshida, Kannai và Yoshida Shinden được nối liền bằng một con đường, và dòng người qua cầu cứ thế đổ về phía phố Isezakicho ngày nay. Nghe nói vào thời ấy, hoa anh đào đã được trồng bên bờ sông gần cầu.

Cầu sắt được dùng hơn 40 năm, đến năm 1910 (năm Meiji thứ 43) thì được thay bằng cầu bê tông cốt thép. Cầu Yoshida ngày nay bắc qua đoạn hào đào của đường cao tốc Shuto, giữa Bashamichi và Isezakicho. Sử quận năm 1985 ghi rằng cây cầu được xây lại khi làm đường cao tốc đã chọn kiểu không có trụ cầu để giữ dáng vẻ của cầu sắt xưa, và ở chân cầu vẫn còn tấm bia “Dấu tích trạm gác cầu Yoshida” dựng nhân dịp kỷ niệm 100 năm mở cảng.

Đầu thời Meiji, Yoshidamachi, nằm sát Kannai, sớm đã chen chúc nhà cửa.

Tháng 3 năm 1870 (năm Meiji thứ 3), một trận đại hỏa hoạn xảy ra ở Noge và Yoshidamachi, thiêu rụi 250 nóc nhà (Niên biểu lịch sử quận Naka). Cùng năm ấy, tỉnh Kanagawa cho rằng Yoshidamachi và Nogemachi rồi sẽ phồn thịnh, nhưng phòng hỏa là điều hệ trọng, nên ra lệnh trong vòng ba năm phải thay mái lợp ván gỗ bằng mái ngói.

Theo lời giới thiệu của hội phố buôn bán, sau khi mở cảng, nơi đây tập trung các tiệm bán đồ dùng sinh hoạt, và từ thời Meiji là các tiệm quần áo cũ. Trong phố có ngân hàng, và bên cạnh cầu Miyakobashi là trụ sở của Shimizu-gumi (nay là Shimizu Corporation), hãng đã góp tay xây dựng phố phường Yokohama từ thời mở cảng.

Trong trận Đại động đất Kanto năm 1923 (năm Taishō thứ 12), Yoshidamachi bị thiêu rụi. Tòa nhà ba tầng của Shimizu-gumi và các ngân hàng cũng cháy sập. Khu phố vừa gượng dậy thì lại chìm trong biển lửa trong trận Đại không kích Yokohama ngày 29 tháng 5 năm 1945 (năm Shōwa thứ 20). Sử quận viết rằng Kangai “quả thật đã bị xóa sổ hoàn toàn”.

Sau chiến tranh, những người trở về trên nền đất cháy bắt đầu dựng lán bằng tôn cháy sém và gỗ còn sót lại. Nhưng gần như toàn bộ Kangai bị quân đội Mỹ trưng dụng. Yoshidamachi cũng không ngoại lệ. Khu phố mất đi một bên đường, trở thành một “katagawa-machi” – khu phố chỉ còn nhà ở một bên (Sử quận Naka).

Dù vậy, khu phố vẫn không dừng lại. Không lâu sau chiến tranh, nhờ sự tận tụy của trưởng hội khu phố và bàn tay của Shimizu-gumi, doanh nghiệp ngay tại địa phương, dãy phố buôn bán gần như đã thành hình, và một lễ hội phục hưng được tổ chức. Năm 1948 (năm Shōwa thứ 23), lễ hội của Osannomiya (đền Hie) được khôi phục, và Yoshidamachi cũng rước kiệu thần (mikoshi) ra phố. Mùa hè năm ấy, những con thuyền đắm và rác rưởi được vớt lên khỏi đoạn sông từ cầu Yoshida đến cầu Miyakobashi, và bên bờ sông, hoa anh đào và liễu lại được trồng như trước chiến tranh.

Năm 1950, tạp chí “Gekkan Yokohama” (Nguyệt san Yokohama) đã mô tả Yoshidamachi như sau:

“Hiện nay chỉ còn 79 hộ, nhưng ai nấy đều hừng hực ý chí đồng lòng chung sức làm cho khu phố tốt đẹp hơn” (dẫn trong Sử quận Naka).

Vào lễ hội thường niên tháng 9 của Osannomiya, kiệu thần của khu phố Yoshidamachi đến nay vẫn rước qua các con phố.

Dạo bước trên phố Yoshidamachi, bạn sẽ nhận ra một dãy nhà ba, bốn tầng, gương mặt có phần giống nhau, nối tiếp nhau. Tầng một là cửa hàng, các tầng trên là nhà ở. Đó là “kiến trúc dải chống cháy” (bōkatai kenchiku), được xây trong thời kỳ tái thiết sau chiến tranh.

Ở những đô thị Nhật Bản đang gượng dậy từ đống tro tàn, từng có ý tưởng xếp những tòa nhà không cháy nối thành một dải, để chặn lửa lan rộng. Tại Yokohama, khoảng 400 tòa nhà bê tông cốt thép như vậy, vừa là cửa hàng vừa là nhà ở, đã được xây dựng, và nghe nói đến nay vẫn còn khoảng một nửa.

Sử quận năm 1985 ghi rằng tòa nhà chung của Yoshidamachi có căn hộ từ tầng ba trở lên, và đó là công trình mở đầu cho việc xây dựng các tòa nhà kiên cố ở khu phố này. Năm 2026, thành phố Yokohama giới thiệu Yoshidamachi là “cảnh quan phố phường đặc trưng với dãy kiến trúc dải chống cháy được xây dựng trong thời kỳ tái thiết hậu chiến những năm 1950”.

Năm 1987, người dân Yoshidamachi đã ký kết một thỏa thuận về xây dựng khu phố. Bản hướng dẫn của thành phố Yokohama gọi nơi đây là “khu phố mang truyền thống từ thời mở cảng, nằm giữa Isezakicho và Noge”, và nêu nghệ thuật cùng nhạc jazz là nét đặc sắc của khu phố.

Hiệp hội Du lịch tỉnh Kanagawa giới thiệu Yoshidamachi là khu phố ban ngày có các phòng tranh, triển lãm ảnh và không gian nghệ thuật nối nhau, ban đêm có hơn 40 quán bar và quán cà phê mở cửa. Theo lời hội phố buôn bán, đây là “khu phố của nghệ thuật, âm nhạc và cocktail”. Trên dãy phố nhỏ chỉ dài chừng 250 mét có hơn 70 quán ăn uống, những quán lâu đời đan xen với quán của các chủ trẻ (năm 2022).

Năm 2000, người dân khu phố biến con đường thành phố đi bộ và khởi xướng “Yoshidamachi Art & Jazz Festival”. Lễ hội với tranh, ảnh, đồ thủ công bày dọc lòng đường và tiếng jazz biểu diễn trực tiếp vang lên, đến năm 2018 đã là lần thứ 19 (Yokohama Keizai Shimbun).

Từ khoảng năm 2010, “Yoshida Machijū Beer Garden” – biến cả con phố thành vườn bia – được tổ chức từ mùa xuân đến mùa thu. Tháng 8 năm 2011, để tưởng niệm các nạn nhân và cầu mong phục hồi sau trận Đại động đất Đông Nhật Bản, một buổi múa Bon odori quanh giàn yagura dựng giữa phố đã được tổ chức. Nay đây đã thành sự kiện chung của khu phố với hơn 30 quán cùng tham gia, và mở rộng sang cả các hoạt động chủ đề thịt thú rừng (gibier) hay phòng chống thiên tai.

Năm 2026, Hội phố buôn bán Yoshidamachi Meitengai nhận giải “Machizukuri Award” (giải thưởng xây dựng cộng đồng) của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản, vì đã phát huy cảnh quan kiến trúc dải chống cháy hậu chiến, với các chủ quán trẻ làm nòng cốt, đem lại sức sống cho khu phố (TP Yokohama).

Phía sau phố Yoshidamachi Hondori một dãy nhà là một con hẻm nhỏ. Lối vào nằm ở phía cầu Miyakobashi, cạnh công viên Fukutomicho Nishi, có treo tấm biển vòm đèn neon.

Con hẻm từng được gọi là “Oishinbo Yokocho” (hẻm của những người sành ăn) này đã được đặt tên “Noraneko-dori” – phố mèo hoang – vào tháng 8 năm 2018. Hội phố buôn bán kêu gọi mọi người trong phố đặt tên, rồi bỏ phiếu chọn ra từ 30 đề xuất. Nghe nói cái tên ra đời vì nơi đây có nhiều ông chủ, bà chủ cá tính mạnh, và vì thật sự có mèo hoang sống ở đây. Tấm biển do sinh viên Đại học Mỹ thuật Joshibi thiết kế (Kanagawa Shimbun, 2018).

Những quán bar như chốn ẩn mình, những quán ăn nhỏ đầy tâm huyết. Không phải chuỗi cửa hàng, mà là quán của từng người chủ riêng, đến đêm lại mở cửa.